Wereldbeker 2018 WK 2018

Russische Hooligans klaar voor het WK 2018

Duitsland wereldkampioen? Brazilië? ­Argentinië? Of toch een outsider? De Russische politie heeft aan de vooravond van het WK voetbal andere zorgen aan het hoofd: hoe te voorkomen dat de Russische steden het toneel gaan vormen van een hooligan-oorlog. We namen alvast een kijkje in Moskou.

Nors kijkende mannen in legergroene camouflagepakken staan bij de metro-uitgang van het Spartak Moskou-stadion te wachten tot de fans van de tegenstander naar buiten komen.

De ordebewakers hebben wapenstokken, pepperspray, honden en pistolen bij zich. Ze kijken stoïcijns naar de zingende supporters van FK Rostov uit Rostov aan de Don en zijn klaar om in te grijpen als het misgaat.

Het is zaterdagmiddag 4 mei 2018. De een-nalaatste wedstrijd in de Russische competitie begint over twee uur en de ordebewakers begeleiden de uitsupporters in een groene colonne naar het zwaarbeveiligde uitvak. Een jonge Rostov-supporter met een geel petje plakt onderweg een gele sticker met ‘Rostselmash hooligans’ op een bord. Rostselmash is het agrarische bedrijf dat FK Rostov sponsort en de Rostselmash-hooligans zijn een van de beruchtste ‘firma’s’ van Rusland. Daarom is er ook vandaag weer zoveel politie en ME aanwezig.

De mannen in de groene pakken lopen tien minuten zwijgend mee. Ze stoppen bij gesloten hekken. De Rostselmash-hooligans moeten een speciale ingang in en worden bij de laatste meters naar hun vak begeleid door twintig politieagenten te paard. Vlak voor ze naar binnen gaan, vragen agenten naar hun Fan-ID-kaart. Alle Russische voetbalsupporters moeten sinds kort zo’n kaart hebben en dat komt door wat er gebeurde op 16 juni 2016. Duizenden Engelsen zaten die dag op terrasjes in de oude haven van Marseille. De zon scheen, obers brachten grote glazen bier en er werd gezongen en geboerd en zo nu en dan met stoelen of andere voorwerpen gesmeten naar de Franse oproerpolitie. Ze toonden buik en billen aan voorbijlopende vrouwen, lillend vlees schroeide door de felle avondzon.

Ineens kwamen de Russen. Het leken er veel meer dan tweehonderd. Ze waren eerder op de dag geland in Barcelona en reden in bussen naar Marseille. Ze droegen T-shirts van het extreemrechtse merk White Rex met teksten als ‘Ultra Violence’, ‘True Till Death’, ‘Vandals’ en ‘Violent Athletics’. Onderweg zongen ze songs over het perfide Albion en de onbetrouwbare Jood en ze dronken geen bier of wodka, maar Red Bull en shakes met gember, broccoli en kurkuma. De leiders van de firma’s appten waar ze moesten verzamelen. Er was geen tijd hun rugzakken of tassen bij hun hotels te droppen. De Engelsen moesten worden overrompeld.

Slaan en schoppen

Daar slaagden de Russische hooligans in. Ze renden op hun vijanden af en wisten precies hoe de operatie moest verlopen. De meeste hooligans droegen maskers en ze sloegen en schopten en waren veel beter getraind. Een dikke Brit raakte geïsoleerd en viel in een steegje op de grond. Hij werd door vijf Russen op rij tegen zijn kop geschopt. Er vlogen bierflesjes en stoelen door de lucht, obers zochten dekking in de keuken. Iemand zei: ‘Kijk naar ze, ze hebben maskers op Lafaards, lafaards.’

Een Engelsman die filmde op zijn telefoon zei:

‘Ze schoppen onze jongens de vernieling in.’ Na een minuut of vijf was de ‘Slag om Marseille’, zoals het ging heten, voorbij. Op de grond lagen tientallen bebloede Engelsen. Sommigen waren zwaargewond. Een fan zei toen het voorbij was: ‘Het was net een scène uit een oorlogsfilm. Ze wilden mensen doden.’

Een man die had gevochten in Irak, vertelde zijn vrienden dat hij in Frankrijk banger was geweest. Volgens een hooliganexpert was het de gewelddadigste en doeltreffendste aanval op voetbalsupporters ooit. Dertig gewonde Engelsen werden naar het ziekenhuis gebracht. Vijf van hen waren in levensgevaar. Twee oudere mannen lagen in coma toen de EK-wedstrijd Engeland- Rusland begon. Er waren veel agenten. Toch vielen de Russen opnieuw aan. 35 Engelsen raakten daarbij gewond.

Franse agenten zetten vijftig Russen uit het land.

De Russische voetbalbond kreeg een boete van 170.000 dollar en er werd gedreigd met diskwalificatie. Russische bestuurders leken daar niet van onder de indruk te zijn. President Poetin zei met een bewonderend lachje: ‘Hoe kunnen tweehonderd Russische jongens nu tienduizend Engelse mannen in elkaar slaan?’

Een Russische politicus schreef op Twitter: ‘Ik zie niet in wat onze vechtende fans verkeerd zouden hebben gedaan. Integendeel: goed gedaan jongens, ga zo door!’ Een openbaar aanklager van het Kremlin vond het ‘logisch’ dat de Franse politie de Russische hooligans niet aankon, want ze ‘zijn gewend aan het begeleiden van gayprideparades’. Volgens staatsmedia was de Slag om Marseille ‘de wedergeboorte van de Russische mannelijkheid’. Er gingen geruchten dat Poetin de Russische hooligans in het geheim had gesteund om de charge uit te voeren.

Commando-achtig geweld

Een paar maanden na het EK nam de bewondering voor de hooligans strategisch af. Poetin is geen voetbalfan, maar het WK moet Ruslands goede kanten tonen en commando-achtig hooligangeweld hoort daar niet bij. De journalist Vladimir Kozlov moest in veel programma’s zijn mening over de kwestie geven. Hij schreef in 2008 het standaardwerk over de Russische hooligan- en ultracultuur Fanaty. Over het verleden en heden van okolofutbola (letterlijk ‘rondom het voetbal’). Hij vertelde dat een goede communist tot de jaren zeventig wel andere dingen aan zijn hoofd had dan bushokjes van de staat slopen of kameraden molesteren. Soms gebeurde dit toch. Dat haalde nooit de krant en dus bestond het niet.

Pas in de jaren 80 kwam er steeds meer geweld in en rond de stadions. Fanaty van Spartak, Dinamo, CSKA en Zenit St. Petersburg adoreerden de gewelddadigste Engelse hooligans en ze kleedden zich vergelijkbaar, noemden hun groepen naar Engels voorbeeld firma’s, dronken bier en wodka en zongen voetballiederen. Bierbuiken en zwalkend vechten werden getolereerd. Het hoorde er zelfs een beetje bij.

Gorbatsjov zorgde voor hervormingen in Rusland en in de ultra-kapitalistische natie van zijn opvolger Jeltsin veranderde de fan-cultuur drastisch. De politie had geen tijd en budget om hooligans in toom te houden. Moskovieten die in de buurt van een voetbalstadion woonden, durfden volgens journalist Kozlov amper nog hun huizen uit. Pas na 2000 ging de politie harder optreden. De keerzijde was dat er een nog gewelddadiger vorm van supportersgeweld ontstond. Hooligans spraken massavechtpartijen met andere hooligans af. De eerste wedstrijden waren in stadjes met namen als Vornonezh en Novorossiysk. De beste vechters verwierven zich een reputatie en in de hooliganscene werden de prestaties van de sterkste hooligans besproken als een goal van Arsjavin. Na een paar maanden werden de wedstrijden ook in Moskou en St. Petersburg gehouden. De aantrekkingskracht was zo groot dat er een streng toegangsbeleid werd ingevoerd. Toeschouwers en vechters mochten alleen komen als ze een exclusieve uitnodiging konden tonen en schokkerig gefilmde beelden zorgden ervoor dat de wedstrijden een mythische status kregen. Het werd een soort Fight Club en bij minder exclusieve wedstrijden kwamen rond de 1500 toeschouwers kijken.

Muur tegen muur

Rusland kreeg in 2010 het WK toegewezen. De repressie van de overheid op hooligans nam nog verder toe en de belangrijkste vechtpartijen werden steeds vaker in de bossen rond Moskou en andere steden gehouden. Dit gebeurt nu nog steeds en Kozlov mocht daar vaak bij zijn. Manop-mangevechten duren meestal korter dan een minuut. Er mogen geen wapens worden gebruikt. Tegenstanders moeten zo hard worden geslagen of geschopt dat ze niet meer opstaan. Soms is het zeven tegen zeven, andere keren twintig tegen twintig of zelfs tachtig tegen tachtig. Het ultieme gevecht heet Stenka na stenku, muur tegen muur. Twee legers met meer dan honderd hooligans komen dan aanrennen als bij een veldslag in Game of Thrones. Dokters hebben het later druk met hersenschuddingen, gebroken armen en kaken en schedels met barstjes. Een plastisch chirurg bekijkt ter plekke of het gezicht kan worden gered.

De tak van sport werd extra populair nadat Kozlovs bestseller in 2013 werd verfilmd. Duizenden jonge Russen keken ernaar en wilden ook in teamverband vechten voor een firma. Dat kwam de leiders van de hooligans goed uit. Ze zijn altijd op zoek naar nieuwe strijders en er wordt veel gerekruteerd in sportscholen. De meeste hooligans zijn gespecialiseerd in Muay Thai-boksen, kickboksen of gewoon boksen en er mag alleen drugs worden gebruikt als de spieren van de hooligan daardoor sneller groeien. Niet zo heel belangrijk: liefde voor het voetbal. Technisch sterk en dapper vechten is belangrijker dan weten wie de coach of spits van Torpedo Moskou is.
Rauw berenvlees

Op wodkazuipende brallers met buikjes wordt neergekeken. Dat is het oude Rusland en Poetins Rusland staat voor machismo, fysieke kracht en patriottisme. Na de slag om Marseille verscheen op sociale media een vaak gedeelde afbeelding in splitscreen. Links stond een afgetrainde jonge Rus en de tekst: ‘Naam: Andrei “De Dood” Nikolayev. Leeftijd: 24. MMA-record: 78-0. Favoriet voedsel: rauw berenvlees. Favoriete drank: water. Specialiteit: De draaiende elleboog.’ Rechts stond een oudere Brit met een Engels vlaggetje op zijn bierbuik gespeld en de tekst: ‘Naam: Dave “Big Lad” Johnson. Leeftijd: 49. MMA-record: Ik heb eens acht uur lang gekeken op Sky. Favoriete voedsel: Pasteitjes en patat. Favoriete drank: Stella. Specialiteit: Jägerbombs.’ Leiders van firma’s zijn helden geworden. Een van de organisatoren van de rellen in Marseille heet Denis Nikitin. Hij is semiprofessioneel MMAvechter en volgens de Duitse hooliganexpert Robert Claus ‘een van de sleutelfiguren van extreemrechts in Europa’. Nikitin noemde de tactiek in Marseille geen militaire tactiek, maar ‘straatgevechttactiek’. De Engelsen verspreidden zich, terwijl de Russen altijd bij elkaar bleven en in teamverband van voor naar achter en van links naar rechts bewogen. ‘Tweehonderd profs’ vochten volgens hem ‘tegen tweeduizend amateurs’ en hij vertelde een journalist: ‘Ik schopte iemand op het hoofd als bij een penalty.Het was een goede penalty.’

Een van Nikitins doelen is ‘hooligans de neonaziscene in te trekken via festivals van geweld, solidariteit en politieke haat’. Ook Nikitin houdt meer van Hitler dan van voetbal en hij is de oprichter van het extreemrechtse kledingmerk White Rex. Op een website zei Nikitin: ‘Zingen voor een team vind ik niets. Ik houd wel van adrenaline, van het opjagen van tegenstanders door de stad en van vooraf afgesproken vechtpartijen.’

Nikitin brengt andere Russische hooligans in contact met buitenlandse neonazi’s. Het is zijn doel ‘blanke jongens de kans te geven hun kracht te testen’. Russen moeten volgens hem ‘gezonder en sterker’ worden. Nikitin geeft zelf het goede voorbeeld en noemt zich een ‘ascetische gezondheidsnazi’. Hij reist geregeld naar steden als Keulen en Dortmund om internationale vechtwedstrijden te organiseren tussen firma’s van clubs als Borussia Dortmund en Schalke 04. Toernooien heten ‘Oorlogspad’, ‘Geen Angst’ en ‘Oorlogsgeest’. Andere toernooien worden vernoemd naar sagen waar Hitler dol op was. Uit boxen klinkt muziek van neonazistische bands en de meeste Duitse hooligans vechten onder pseudoniemen als Adolf, Hermann en Josef, hommages aan Hitler, Göring en Mengele. De Duitse hooligans eten voor de gevechten curryworsten en schnitzels met kaassaus. De Russische gasten vragen tot verbazing van de koks om kommen groentesoep en sla zonder dressing. Obers met hakenkruizen op hun armen brengen Paulaner Weissbier naar de Duitse hooligans om hun hompen varkensvlees mee weg te spoelen. De Russische hooligans hebben liever water.

‘Coupés voor blanken’

Nikitin leidt in Rusland trainingskampen waarin hij raszuivere landgenoten cursussen zelfverdediging geeft en hij leert talentvolle hooligans hoe om te gaan met messen. Bij gevechten in de bossen mag je geen wapens gebruiken, maar in de metro naar het stadion komt het vaak goed uit. Hooligans steken nogal eens mannen met een Centraal-Aziatisch uiterlijk tussen hun ribben en ze schreeuwen naar donkere mensen:

‘Dit zijn coupés voor blanken!’

Een andere legendarisch geworden firmaleider staat in de hooliganscene bekend als Vasili de Moordenaar. Tijdens de competitiewedstrijd tussen Spartak Moskou en FK Rostov staat hij zoals altijd achter het doel aan de noordzijde. Vasili de Moordenaar is de leider van de gevreesde Spartak-firma De Gladiatoren. Hij heeft een baard, een oorbel en tientallen tatoeages. Op filmpjes knokt hij meestal zonder shirt. Herboren Russen zijn zo trots op hun lichaam dat ze net als Poetin graag hun torso tonen.

Vasili de Moordenaar werd in de zomer van 2016 voor de vijfde keer vader en heeft tot zijn spijt de Slag om Marseille moeten missen. In een interview zei hij dat de Marseille-hooligans ‘speciale troepen waren die door Poetin werden gestuurd om Europa te veroveren’. Spartak heeft nog minstens tien andere firma’s, zoals ‘De Krankzinnige Slagers’. Ze zwaaien met vlaggen en steken vuurwerk af en roepen de laatste tijd boodschappen als: ‘Voetbalfans zijn geen criminelen!’ en ‘Het stadion is geen gevangenis!’ Het zijn reacties op de steeds strenger wordende maatregelen in en rond de stadions nu het WK nadert. Hooligans worden lastig gevallen door speciaal getrainde agenten en soms gearresteerd. Tientallen hooligans staan op een antiterrorismelijst en er werd een anti-hooliganeenheid opgezet.

Hitlergroet

De repressie begon in september 2016 met een inval bij de Russische nationale supportersclub. Voorzitter Aleksandr Shprygin werd gearresteerd. De dag erna werd zijn auto in de fik gezet. Dat was waarschijnlijk een straf voor zijn rol bij de Marseille-rellen en een waarschuwing dat dit niet nog eens mocht gebeuren. Shprygin is net zo berucht als Denis Nikitin en Vasili de Moordenaar. Hij was jarenlang de leider van een firma van Dinamo Moskou. Vladimir Kozlov interviewde hem urenlang voor zijn hooliganboek Fanaty. Over de afgesproken bosgevechten zei hij: ‘Er worden neuzen gebroken, maar het is niet dodelijk.’ Shprygin brengt op foto’s de Hitlergroet en hij poseerde kort geleden openlijk met vijf Russen die zich als de Führer hadden verkleed.

Shprygin werd ondanks zijn politieke voorkeur de baas van de Russische supportersvereniging, de fanclub van het nationale team die werd opgezet door het ministerie van Sport. Shprygin vloog met meer dan twintig beruchte firmaleiders in een door de bond betaalde chartervlucht naar Marseille en hij was een van de twintig Russen die na de veldslag Frankrijk werden uitgezet. In Moskou kreeg Shprygin een groots onthaal, maar al een paar dagen later werd hij gearresteerd in zijn kantoor. Hij kreeg een stadionverbod en mag tijdens het WK niet eens in de buurt van een stadion komen.

Honderden andere hooligans hebben eveneens een stadionverbod gekregen. Hun namen zijn openbaar gemaakt door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Poetin ondertekende op 9 mei 2017 een wet waardoor anti-hooligan-agenten nog meer vrijheid hebben om verdachte fans preventief te fouilleren en hun huizen binnen te vallen. Hun telefoons worden afgeluisterd en hun computers zijn gehackt. Het gevolg is dat de hooligans nog verder ondergronds zijn gegaan en een Engelse tabloidjournalist ontdekte dat er in Buenos Aires een geheime ontmoeting is geweest tussen de leiders van de belangrijkste Russische firma’s en de barras bravas, een verzamelnaam voor Argentijnse hooligans, de meeste gevreesde ter wereld.

De journalist infiltreerde ook in een forum voor Russische hooligans op VKontakte, het Russische Facebook. Een hooligan uit Moskou beloofde dat ‘de hel’ zou losbreken op het WK. Een ander adviseerde de Engelsen: ‘Ze kunnen maar beter naar de sportschool gaan.’ Een derde schreef: ‘We starten Operatie Mundial. Ons plan is bijna af.’

Een ambtenaar van instantie FCO (Foreign and Commonwealth Office) gaf na het zien van deze berichten eerlijk toe dat Engelse fans zich moeten voorbereiden op ‘vijandelijkheden’. De spanningen tussen Rusland en Engeland zijn door de vergiftigingspoging op de vermeende overloper Skripal zo hoog opgelopen dat de Russische hooligans meer dan ooit zin hebben de Engelsen in Marseille-stijl te molesteren. De dreiging van een confrontatie is volgens het FCO ‘extreem hoog’.

De BBC-documentaire Russia’s Hooligan Army begint met een Rus die de Britse fans vertelt: ‘Ik kan jullie gratis advies geven. Als jullie hier komen met een zwaard, dan zullen jullie sterven door het zwaard.’ Later in de film zegt een gemaskerde hooligan: ‘Als we ons goed gedragen, onthoudt niemand ons. Als we slecht zijn, worden we nooit vergeten.’

De laatste zin komt van een hooligan uit Rostov aan de Don, vanavond de tegenstander van Spartak Moskou in het pas gebouwde WK-stadion. Na een dreigend muziekje voegt hij eraan toe:

‘Voor sommigen wordt het een voetbalfeest.

Voor anderen een geweldsfeest.’

Een ander zegt: ‘We slaan ze tot ze bewusteloos zijn. De dood is de enige reden om het gevecht te stoppen.’ Dit soort uitspraken wordt door het Kremlin serieus genomen. Er vinden ook WKwedstrijden plaats in Rostov aan de Don en de vrees bestaat dat het juist in dit soort steden uit de hand loopt. De politie heeft daar minder ervaring met hooligans en de leiders van de Rostselmash-hooligans bereiden zich al maanden voor op het WK. Jonge rekruten worden getraind in sportscholen en mogen zich bewijzen in bos- of veldgevechten. Oudere leden beoordelen de atleten op hun moed en vechttechniek en alleen de beste strijders mogen Rostselmash-hooligans worden. Als beloning krijgen ze een Rostselmash-hooligans-tatoeage.

Gaat het op het WK uit de hand lopen? Volgens Marc Bennett, schrijver van het boek Football Dynamo: Modern Russia and the People’s Game, zalhet tot teleurstelling van velen juist erg meevallen. Bennett krijgt al maanden hijgerige verzoeken van journalisten die ‘bloeddorstige hooligans’ willen ontmoeten. Dat vindt hij ‘meer dan een beetje vermoeiend’, om niet te zeggen ‘nutteloos’. ‘Niemand, en zeker niet de hooligans’ krijgen volgens hem de kans ‘Poetins feestje te verpesten’ en de kans op grootschalige rellen is volgens Bennett ‘ongeveer zo groot als dat Rusland de wereldcup wint’.

Messi bombarderen

Veel journalisten horen dit soort dingen liever niet en een Amerikaans programma bood 3500 dollar als gemaskerde hooligans gedetailleerd zouden beschrijven wat ze hun Britse vijanden gaan aandoen. Volgens Bennett is het gevaar voor terreur groter dan massaal hooligangeweld. Al-Qaida en IS hebben volgens een veiligheidsbaas ‘geen geheim gemaakt van hun plannen’ en tijdens de Confederations Cup van 2017 verijdelde de geheime dienst naar eigen zeggen een aanslag op twee hogesnelheidstreinen tussen Moskou en St. Petersburg. Ook daarna heeft de geheime dienst onrustbarende informatie vergaard. Zo heeft IS gedreigd Messi te bombarderen. De Spartakfans zijn daar vandaag niet mee bezig. Lokomotiv Moskou werd eerder op de dag kampioen van Rusland. Spartak kan alleen nog tweede worden en tegenstander Rostov is een middenmoter. Toch staan er langs het veld honderden ordebewakers in blauwe uniformen met helmen en kogelvrije vesten. De Rostselmash-hooligans en de fanatiekste Spartakfans worden negentig minuten in de gaten gehouden. Een paar maanden geleden ging het weer mis bij een Europa League-wedstrijd tegen Athletic Bilbao. De harde kern van Spartak liep onder zware bewaking naar stadion San Mamés. Binnen schoten ze vuurpijlen en brandende fakkels naar de Spaanse fans. Er ontstonden gevechten. Een agent die wilde ingrijpen, kreeg een fakkel op zijn hoofd. Hij kreeg een hartaanval en werd naar het ziekenhuis gebracht. Daar stierf hij.

Spartak komt in de 78ste minuut op een 1-0 voorsprong. Topscorer Quincy Promes maakt vlak voor tijd de 2-0. Spartak blijft tweede en lijkt de Champions League te halen. Tientallen supporters brengen de Hitlergroet en er worden racistische en neonazistische liederen gezongen. Hooligans dragen T-shirts met ‘Tour de France’. Eronder staat: ‘Russian Hooligans.

Storm over Europe.’